Digitale dinosaurussen

In de reeks aspecten over effectieve communicatie via websites kwamen eerder het concept en de inhoud aan bod. Dit keer: vormgeving.

De functie van vormgeving op het web staat in sommige opzichten haaks op die van traditionele media. Bij mailings, kranten en brochures is vaak de vorm bepalend voor de beslissing 'wel of niet lezen'. Aan deze keuze gaat op het web een eerste keuze vooraf: welk trefwoord voer ik in. Of, als dat bekend (of te raden) is: op welk webadres ga ik kijken? In beide gevallen een woordkeuze. Daarna speelt de vormgeving een belangrijke rol in de waarde van het webbezoek.

Logisch ontwerpen

Er lijken zich twee 'scholen' af te tekenen. De eerste volgt de klassiek geworden definitie van de Amerikaanse architect Louis Henri Sullivan: 'form follows function'. Toegepast op websites: vormgeving dient het gebruik van de website te vergemakkelijken. Een goede vertegenwoordiger van deze lijn, Kevin Mullet, voormalig interfaceontwerper bij Sun Microsystems, benoemt de principes van een 'goede visuele structuur':

• clustering: elementen die inhoudelijk bij elkaar horen moeten ook visueel bij elkaar horen (in afstand en uiterlijk);

• hiërarchie: de belangrijkste elementen moeten de meeste aandacht krijgen;

• relaties: verbanden tussen elementen moeten ook visueel zichtbaar zijn;

• balans: de verdeling van het visuele gewicht over het vlak moet ogen als een evenwicht.

Dat klinkt allemaal rationeel en logisch, nietwaar? Niet helemaal toevallig komt webgoeroe Jakob Nielsen, profeet voor gebruiksvriendelijk ontwerpen, ook uit de stal van Sun Microsystems.

fig.1: Een modern en uitgebalanceerd ontwerp (www.wellowell.nl).

Website als restaurant

Natuurlijk bestaat er ook een andere school op het web, zo ongeveer opgericht door de ontwerper David Siegel. In een tijd waarin het web op visueel gebied in het stenen tijdperk leefde (we spreken nu over 1996!), maakte Siegel naam met slimme tips en trucs voor ontwerpers. In deze tijd was de opmaaktaal van het web, HTML, volkomen tekstgeoriënteerd. Ontwerpers hadden vrijwel geen controle over zaken als lettertype, vlakverdeling, kleurschakering en dergelijke, met als resultaat een afschuwelijke vormgeving.

Siegel koesterde de opvatting dat een effectieve website moet verleiden. De vergelijking die hij maakte was die van een restaurant. Als je kunt kiezen uit veel verschillende restaurants, bij welk restaurant ga je dan naar binnen? De meest veelbelovende. Met zo veel concurrentie op het web kunnen alleen onderscheidende websites[nootmarkering: superscript 1 toevoegen]  overleven. Volgens deze vormgevingsrichting moet webontwerp voor dat onderscheid zorgen. Dat leidt tot hele andere principes voor vormgeving:

-        de site moet opvallen, saaiheid is een doodzonde;

-        de bladervolgorde op de site ('klikstroom') moet volgens een vaste volgorde verlopen, met bijvoorbeeld een intropagina, verkenning op de eigenlijke site en een vertrekpagina;

-        het ontwerp moet een sterke, 'eigen' identiteit uitstralen, met name als het een virtuele merk betreft zonder relatie met een merk of huisstijl uit de stoffelijke wereld.

Wat is een effectieve vormgeving?

Precies zoals het cliché het wil, schuilt er veel waars in beide stromingen. Een combinatie ligt dus voor de hand. Waar beide stijlen van vormgeving botsen is op het terrein van de navigatie. Voor de logische school zijn uniformiteit en standaardisatie de begrippen om een website gemakkelijk te maken in het gebruik. Hoe meer de navigatie aansluit bij het verwachtingspatroon van de bezoeker, hoe eenvoudiger de bediening is. Voor de chefkok-ontwerpers is het te saai, maar op dit gebied kunnen ze beter even slikken. Wie wil er ronddolen op een site, ook al oogt die prachtig?

Echter, als het gaat om de eerste indruk en het stramien voor het totaal, hebben de fijnproevers allang gewonnen. Alleen websites die helemaal geen concurrentie te duchten hebben, kunnen het zich veroorloven saai te zijn. Zulke websites zijn zeer zeldzaam en behoren tot een uitstervend ras. En wie wil er te boek staan als een digitale dinosaurus?

1) Voor een overzicht zie bijvoorbeeld Cybershops, C. Gerdes en J. Nachtwey (BIS Publishers 2000).

fig. 2: Een ontwerp met sterke 'eigenwijze' identiteit (www.mrfinch.nl).

Index  Volgende rubriek